در دنیای امروز که اطلاعات و داده ها نقشی حیاتی در عملکرد سازمان ها دارند، حتی یک اختلال کوچک در دسترسی به آن ها منجر به بروز مشکلاتی جدی مانند خسارت های مالی، کاهش کارایی کارکنان یا از دست دادن مشتریان وفادار می شود. از طرفی احتمال بروز حوادثی مثل خرابی سیستم ها، اشتباهات انسانی […]
در دنیای امروز که اطلاعات و داده ها نقشی حیاتی در عملکرد سازمان ها دارند، حتی یک اختلال کوچک در دسترسی به آن ها منجر به بروز مشکلاتی جدی مانند خسارت های مالی، کاهش کارایی کارکنان یا از دست دادن مشتریان وفادار می شود. از طرفی احتمال بروز حوادثی مثل خرابی سیستم ها، اشتباهات انسانی یا حملات سایبری همیشه وجود دارد، به همین دلیل داشتن یک استراتژی مناسب جهت مقابله با آنها جزو ضروریات هر سازمانی است. استفاده از بکاپ و Disaster Recovery یکی از استراتژی های پیشنهادی متخصصان کسب و کار برای مقابله با چالش اختلال در داده هاست. در مطلب پیش رو به معرفی این استراتژی ها و نحوه اثرگذاری آن ها در امنیت سازمان ها می پردازیم.
Backup و Disaster Recovery چه تفاوتی دارند؟
Backup (پشتیبان گیری از داده ها) و Disaster Recovery (بازیابی اطلاعات پس از سانحه) راهکارهایی برای محافظات از داده ها هستند که باوجود شباهت های مختلف، عملکرد و نتایج قابل توجهی دارند. درک تفاوت این دو مفهوم یکی از موضوعات مهم برای کسب و کارهاست که مدیریت ریسک های احتمالی برای داده ها را به حداقل می رساند. برای درک بهتر تفاوت این راهکارها باید با تعریف هرکدام آشنا باشید که عبارتند از:
Backup چیست و چه مشکلاتی را حل می کند؟
پشتیبان گیری از داده ها فرآیندی است که در آن یک نسخه کپی از اطلاعات تهیه شده و در یک محل امن ذخیره می شود. این نسخه های پشتیبان همچون پشتیبانی از شبکه نقش یک لایه محافظ را دارند و در صورتی که داده های اصلی به طور ناخواسته حذف، خراب یا گم شوند، امکان بازیابی آن ها را فراهم می کنند.
مطالعه کنید: اتاق سرور مقاوم در حملات سایبری
نسخه های پشتیبان معمولا در فضاهایی مانند سرورهای خارج از سازمان، فضای ذخیره سازی ابری یا تجهیزات فیزیکی نگهداری می شوند. انجام منظم پشتیبان گیری اهمیت زیادی دارد. چراکه باعث حفظ داده ها شده و امکان بازیابی آن ها در صورت بروز مشکل را فراهم می کند.
Disaster Recovery چیست و چرا برای تداوم سرویس حیاتی است؟
بازیابی از فاجعه (Disaster Recovery یا DR) مفهومی گسترده تر از پشتیبان گیری دارد و تمرکز آن تنها روی دریافت نسخه کپی از داده نیست. این استراتژی شامل مجموعه ای از فرآیندها، سیاست ها و راهکارهای فنی است که به سازمان ها کمک می کنند، پس از وقوع یک حادثه، بحران یا فاجعه، سیستم ها و داده های حیاتی خود را در کوتاه ترین زمان ممکن در دسترس قرار دهند. این مفهوم یکی از بخش های اصلی استراتژی تداوم کسب و کار (Business Continuity) در سازمان ها محسوب می شود.
تفاوت Backup، Disaster Recovery و Business Continuity (BCP)
تفاوت بکاپ و Disaster Recovery باتوجه به تعاریف هر کدام عبارتند از:
- محدوده: از نظر دامنه، پشتیبان گیری بیشتر روی حفاظت از نسخه های کپی فایل ها و مجموعه های محدود داده تمرکز دارد؛ درحالی که بازیابی از فاجعه، کل زیرساخت سازمان از جمله سرورهای اصلی سایت های عملیاتی و سیستم های پشتیبان خارجی را پوشش می دهد.
- سرعت بازیابی: از لحاظ زمان بازگشت به حالت عادی، اتکای صرف به پشتیبانگیری باعث طولانی تر شدن فرآیند بازیابی کامل می شود، اما برنامه های بازیابی از فاجعه، به گونه ای طراحی می شوند که سیستم ها در سریع ترین زمان ممکن دوباره عملیاتی شده و زمان قطعی کاهش پیدا کند.
- هزینه و پیچیدگی: راهکارهای پشتیبان گیری ساده تر و کم هزینه تر هستند. در مقابل، بازیابی از فاجعه نیازمند زیرساخت های گسترده تری مانند سیستم های جایگزین، نگهداری نسخه های خارج از محل اصلی و تست های دوره ای برای اطمینان از عملکرد صحیح فرآیند بازیابی است. با این حال، در شرایط بحرانی، این رویکرد ارزش بسیار بالایی دارد.
در واقع تفاوت اصلی این است که پشتیبان گیری تنها امکان بازیابی فایل ها را فراهم می کند، اما Disaster Recovery تضمین ادامه فعالیت های سازمان در زمان مواجهه با بحران است.
مطالعه کنید: اهمیت Port Security در امنیت شبکه سازمان
مهمترین دلایل از دست رفتن داده در سازمان ها
از دست رفتن داده در سازمان ها جزو مشکلات رایج است و شرکت های تجارت الکترونیک، کسب و کارهای آنلاین و به طور کلی هر مجموعه ای که تمام یا بخشی از فعالیت خود را بهصورت اینترنتی انجام می دهد، همواره در معرض این مشکل قرار دارند. بر اساس آمارها، مهم ترین دلایل به خطر افتادن امنیت داده ها در سازمان ها، موارد زیر هستند:
حملات باج افزاری (Ransomware)
یکی از مهم ترین دلایل از دست رفتن داده در سازمان ها، حملات باج افزاری است. زمانی که شبکه یا دستگاه های سازمان به باج افزارها آلوده می شوند، دسترسی به داده ها قطع شده یا بخشی از آن ها حذف می شوند. قطع دسترسی در برخی موارد موقتی است که در این صورت بکاپ و Disaster Recovery به رفع مشکل کمک می کنند.
خرابی سختافزار، خطای انسانی و اختلالات زیرساختی
خرابی، سرقت یا مفقود شدن سخت افزارها دیگر دلیل از دست دادن داده ها در سازمان است. خطاهای انسانی مانند حذف ناخواسته اسناد و اختلالات زیرساختی مانند اشکالات فنی در نرمافزارها یا آسیب پذیری های امنیتی نیز گاهی باعث از دست رفتن داده های مهم سازمانی می شوند.
اصول طراحی استراتژی Backup در سازمان ها
همان طور که گفتیم، هرگونه اختلال در داده ها و اطلاعات یک سازمان، باعث توقف سرویس ها یا ایجاد خسارت های مالی و اعتباری جدی می شود. به همین دلیل، طراحی لایه ذخیره سازی و پشتیبان گیری باید به عنوان جزئی مهم از معماری کلان دیتاسنتر و در راستای استراتژی تداوم کسب و کار در نظر گرفته شود. این فرآیند اصولی دارد که عبارتند از:
تعیین RPO و RTO بر اساس نیاز کسب و کار
سازمان ها به دلیل وابستگی گسترده به فناوری و داده ها، به برنامه ریزی دقیق برای مدیریت بحران و بازیابی پس از رخداد های غیرمنتظره نیاز دارند. در این میان، دو مفهوم اساسی یعنی RTO (Recovery Time Objective) و RPO (Recovery Point Objective) نقش مهمی در مدیریت ریسک و بازگردانی اطلاعات ایفا می کنند.
RTO مدت زمانی است که سازمان بعد از وقوع حادثه برای بازگرداندن سیستم ها و عملیات خود به حالت عادی نیاز دارد و RPO به حداکثر زمان قابل قبول از دست دادن داده های سازمان پس از بروز یک حادثه اشاره دارد. این موارد باید باتوجه به نیاز کسب و کار، نوع داده ها، هزینه ها و نیازهای قانونی سازمان مشخص شوند.
مقایسه Full، Incremental و Differential Backup
گام بعدی طراحی استراتژی Backup در سازمانها، انتخاب نوع بکاپ و پشتیبان گیری است که به سه شکل مختلف قابل انجام است. به منظور انجام بهتر فرآیند بکاپ و Disaster Recovery، آشنایی با تفاوت سه نوع بکاپ اهمیت زیادی دارد که عبارتند از:
| نوع Backup | توضیحات |
| Full Backup | در این دسته از کلیه فایل ها بکاپ گرفته و آن ها را به فضای مورد نظر انتقال می دهند. این نوع بکاپ، اولین نوع بکاپ است؛ به این معنی که اگر بخواهید از انواع دیگر بکاپ نیز استفاده کنید، ابتدا باید یک Full backup از تمام فایل ها گرفته شود. |
| Incremental Backup | این نوع بکاپ تغییرات را نسبت به بکاپ گرفته شده در روز قبل تشخیص داده و از آن ها بکاپ می گیرد. در اولین روز، سیستم یک full backup تهیه می کند و در روز بعد فقط تغییرات نسبت به روز قبل ذخیره می شود (در واقع فقط تغییرات روزانه بکاپ گرفته می شود). |
| Differential Backup | این نوع بکاپ تغییرات را نسبت به آخرین full backup تشخیص داده و از آن ها بکاپ می گیرد. در اولین روز یک full backup گرفته شده و در روزهای بعد، تمام تغییرات نسبت به همان full backup ذخیره می شوند. |
قانون 3-2-1؛ استاندارد طلایی در بکاپ گیری
قانون 3-2-1 یکی دیگر از مواردی است که به منظور طراحی استراتژی Backup در سازمان ها باید به آن توجه کرد. این قانون به رویکردی شناخته شده برای حفاظت از داده ها اشاره دارد که براساس نگهداری سه نسخه از اطلاعات طراحی شده است. طبق این اصل، داده ها باید در دو رسانه متفاوت ذخیره شوند و حداقل یک نسخه نیز در محلی خارج از سایت اصلی نگهداری شود.
این ساختار چند لایه باعث کاهش ریسک خرابی یا از دست رفتن اطلاعات شده، از خرابی های ناگهانی و حملات باج افزاری محافظت کرده و فرآیند بازیابی را مطمئنتر میکند. به دلیل سادگی، عدم وابستگی به فروشنده خاص و قابلیت استفاده در محیط های مختلف مانند کاربران خانگی، سازمان ها و… ، این قانون یکی از استانداردترین روش ها در حوزه پشتیبان گیری و امنیت داده محسوب می شود.
انتخاب محل ذخیره سازی: On-Premise یا Cloud؟
گام بعدی تعیین استراتژی بکاپ و Disaster Recovery برای سازمان ها، انتخاب محل ذخیره سازی است. برخی سازمان ها، نرمافزارها یا سیستم های On-Premise را به این منظور انتخاب می کنند. این سیستم ها در دیتاسنترها و سرورهای خصوصی، داخل محل و زیرساخت های خود سازمان نصب، راهاندازی و نگهداری می شوند. به عبارت دیگر، سازمان ها برای استفاده از این نوع سیستم ها باید تمامی زیرساخت های موردنیاز را فراهم کرده و فرآیند نصب، پیاده سازی و اجرای نرمافزار را به صورت کامل در داخل مجموعه همچون راه اندازی سرور بکاپ انجام دهند.
در مقابل، بعضی از سازمان ها فضاهای ابری یا Cloud را برای ذخیره سازی اطلاعات خود استفاده می کنند. این فضاها بر پایه رایانش ابری ارائه می شوند و توسط شرکت های ثالث به صورت یک سرویس در اختیار کاربران قرار می گیرند. این مدل که با عنوان SaaS (Software-as-a-Service) نیز شناخته می شود، امکان استفاده از نرمافزار و منابع موردنیاز آن را بر اساس میزان مصرف و نیاز مشتری فراهم می کند. در این ساختار، منابع سخت افزاری بین چندین کاربر به صورت اشتراکی استفاده می شوند و مدیریت آن ها بر عهده ارائه دهنده سرویس است.
طراحی حرفه ای Disaster Recovery Plan (DRP)
بازیابی از فاجعه در سازمان ها نیازمند یک برنامه ریزی دقیق یا Disaster Recovery Plan است که از بخش های مهم مدیریت ریسک و تداوم کسب و کار در سازمان ها محسوب می شود. این برنامه مشخص می کند که در صورت وقوع یک حادثه یا بحران، چگونه باید سیستم ها، داده ها و خدمات حیاتی را در کوتاه ترین زمان ممکن بازیابی کرد. یک برنامه DR از بخش ها و اجزای مختلفی تشکیل شده که هر کدام وظیفه مشخصی در فرآیند بازیابی دارند.
مطالعه کنید: چک لیست سلامت شبکه در زمان قطعی اینترنت
مراحل تدوین DRP و تحلیل ریسک (BIA)
اولین بخش از طراحی DRP، تدوین مراحل و تحلیل ریسک های موجود است. این فرآیند با تحلیل ریسک و ارزیابی اثرات فاجعه آغاز شده و هدف آن شناسایی تهدیدات احتمالی و اثرات آن ها بر سازمان است. به منظور ارزیابی دقیق ریسک ها و تعیین استراتژی های بکاپ و Disaster Recovery چند عامل بررسی می شوند که عبارتند از:
- شناسایی تهدیدات: شامل تشخیص و بررسی خطراتی مثل حملات سایبری، حوادث طبیعی و اشتباهات انسانی.
- اولویت بندی سیستم ها و داده ها: مشخص کردن سیستم های مهم و حیاتی برای ادامه فعالیت سازمان.
- ارزیابی اثرات: تحلیل پیامد های مختلف هر اختلال اعم از مالی و عملیاتی.
طراحی سناریوی Failover و بازیابی سرویس ها
پس از آن باید سناریوهای مختلفی برای بازیابی پس از وقوع فاجعه طراحی شده و اقدامات لازم برای مقابله با هر سناریو مشخص شود. برای مثال اگر سیستم حیاتی کسب و کار مختل شود، احتمال آسیب های عملیاتی یا مالی در سازمان وجود دارد.
در این مرحله انجام دو اقدام مهم دیگر یعنی Failover و بازیابی سرویس ها نیز ضروری است. Failover یک فرآیند در بازیابی از فاجعه است که در آن وظایف به صورت خودکار به سیستم های پشتیبان منتقل می شوند؛ به طوری که پشتیبان گیری یا بازیابی اطلاعات برای کاربران بدون اختلال و به شکل یکپارچه انجام می شود. این قابلیت یکی از ویژگی های حیاتی برای سیستم هایی است که نیاز به دسترس پذیری دائمی دارند. در واقع این سیستم، وقفه عملیاتی در سازمان را به حداقل می رساند.
پس از طراحی سناریو هایی مانند Failover بازیابی سرویس ها انجام می شود. البته بازیابی سرویس ها مرحله پایانی DRP نیست و پس از آن به آزمایش و ارزیابی هایی نیاز است که کارایی برنامه را تضمین کنند. این ارزیابی ها شامل آزمایش سناریوهای مختلف، آموزش کارکنان به منظور مقابله سریع با فاجعه و به روزرسانی برنامهها و اصلاح مداوم نقاط ضعف هستند.
افزایش امنیت Backup در برابر حملات سایبری
یکی از نکات مهمی که سازمان ها به منظور محافظت بهتر از اطلاعات خود باید در نظر داشته باشند، استفاده از روش های افزایش امنیت Backup در برابر حملات سایبری است. برای مثال:
محافظت از بکاپها در برابر Ransomware
اولین و مهم ترین موضوع در افزایش امنیت داده ها، محافظت از بکاپ و Disaster Recovery دربرابر Ransomware یا باجافزارهاست. باج افزارها قادرند داده های یک سیستم را به سرعت و بهصورت متوالی رمزگذاری کنند تا جایی که کل شبکه از کار بیفتد.
اولین اقدام برای مقابله با این تهدید، داشتن یک برنامه قوی آمادگی و دفاع سایبری است تا حمله از مراحل اولیه متوقف یا کنترل شود. مدیریت سطح دسترسی کاربران به اطلاعات حساس، آموزش و افزایش آگاهی امنیتی کارکنان و تقویت مهارت های امنیت سایبری از دیگر روش هایی هستند که به محافظت از بکاپ ها و کاهش سطح حمله باجافزارها کمک می کنند.
Immutable Backup و Air Gap چیست و چرا مهم است؟
استفاده از Immutable Backup یکی دیگر از روش های حفاظت از داده های بکاپ است. در این روش پس از ایجاد نسخه پشتیبان، داده ها در یک بازه زمانی مشخص تنها قابل خواندن بوده و امکان حذف یا تغییر آن ها وجود ندارد. این قابلیت بر پایه مکانیزم Write Once Read Many (WORM) پیاده سازی شده و در آن متادیتای فایل با وضعیت غیرقابل تغییر قفل می شود.
Air Gap راهکار امنیتی دیگری است که سازمان ها برای مقابله با حملات سایبری امکان استفاده از آن را دارند. Air Gap نوعی شبکه کامپیوتری است که به صورت فیزیکی از سایر شبکه ها مانند اینترنت یا شبکه های محلی ناامن سازمان جدا می شود. این جداسازی به این معناست که هیچ اتصال فیزیکی یا ارتباط مستقیم بین شبکه Air Gap و دیگر شبکه ها وجود ندارد، در نتیجه بکاپ ها در محیطی امن باقی می مانند.
رمزنگاری و کنترل دسترسی چند مرحلهای (MFA)
احراز هویت چندعاملی MFA دیگر راهکار امنیتی است که به محافظت از داده ها و نسخه های پشتیبان کمک می کند. در این روش امنیتی، تایید هویت کاربران با بیش از یک عامل یا مدرک احراز هویت انجام می شود تا احتمال حملات سایبری به حداقل برسد. رمزنگاری دیگر روش موثر برای افزایش امنیت داده ها در بکاپ و Disaster Recovery است. این روش بهویژه زمانی که داده ها به سرقت می روند، کاربردی بوده و از دسترسی به محتوای آن ها جلوگیری می کند.
سخن پایانی
در نهایت باید گفت که backup و Disaster Recovery بهعنوان دو رکن اصلی در مدیریت داده و تداوم کسب و کار، نقشی مکمل در حفظ و بازگردانی اطلاعات در شرایط بحرانی دارند. بکاپ گیری با ایجاد نسخه های امن از داده ها، امکان بازیابی اطلاعات را فراهم کرده و Disaster Recovery با مجموعه ای از فرآیندها و راهکارها، بازگردانی سریع سیستم ها و ادامه فعالیت سازمان را تضمین می کند.
در این زمینه استفاده صحیح از اصولی مانند تعیین RPO و RTO، مدل های مختلف پشتیبان گیری، رعایت قانون 3-2-1 و بهرهگیری از فناوری های امنیتی پیشرفته نیز حائز اهمیت بوده تا تاب آوری سازمان در برابر تهدیدات احتمالی افزایش پیدا کند.
بکاپ گیری
